Zou je alles moeten kunnen zeggen online?

Door Sander Wacanno

Sinds de prehistorie hadden mensen al meningen, zoals “Mammoet lekker, planten bleh”. Dit is niet anders bij de prehistorie van het internet. Toen de Digitale Stad in 1994 werd gelanceerd waren ook meteen al mensen met meningen in de stad, goede meningen, slechte meningen, en meningen die je niet zo graag in de stad wil hebben.

Vrijheid van meningsuiting is een van de meest basische mensenrechten die wij als mens hebben. Veel landen hebben daarom wetten die dit mensenrecht beschermen; in Amerika dit valt onder de ‘first amendment’, en natuurlijk in Nederland dit valt onder Artikel 7. Deze Artikel geeft ons het recht om onze eigen meningen te kunnen publiceren, zonder dat we bang te hoeven zijn voor censuur door de overheid zelf. Kijkend naar de Public Stack van de Waag Future Lab zou dit recht van ons vallen in de Fundamental laag, met name die van ‘rights and values’, die gaat over hoe technologie onze fundamentele mensenrechten moet beschermen.

Natuurlijk in praktijk is dit anders dan in theorie. Daarom komen organisaties, zoals Bits of Freedom, op voor onze digitale vrijheid van meningsuiting [https://www.bitsoffreedom.nl/tag/vrijheid-van-meningsuiting/].

Maar wat als we alles zouden kunnen zeggen online? Dan zouden we compleet vrij zijn van censuur die onze mening zou impacten, en we zouden veel vrijer zijn. Dat zou toch fijn zijn…, toch?

Sociale media en Vrijheid van Meningsuiting

Sociale mediasites vinden vrijheid van meningsuiting ook belangrijk, maar voor andere redenen. Eerder dit jaar verklaarde Meta dat ze meningsuiting gingen versoepelen op hun platformen. Ze verwijzen naar hoe gebruikers in het verleden ergerde aan hoe streng Facebook en Instagram kan zijn in het modereren van politieke posts [https://about.fb.com/news/2025/01/meta-more-speech-fewer-mistakes/]. Deze laxer houding over vrijheid van meningsuiting is natuurlijk niet iets wat ze doen uit het goeden van hun hart, voor Meta is minder modereren van posts iets waar ze makkelijk geld verdienen.

Terwijl Elon Musk, zelfverklaard absolutist van de vrijheid van meningsuiting [https://www.foxbusiness.com/business-leaders/elon-musk-starlink-russian-state-media-ukraine-free-speech-absolutist] en eigenaar van ‘X (voormalig Twitter), The Everything App, Blaze Your Glory’, vaak pleit over hoe belangrijk hij de vrijheid van meningsuiting is en voor zijn platform. Natuurlijk is dit transparant niet zo, en is hij helemaal geen beschermer van vrijheid van meningsuiting die hij zichzelf noemt. Op X (voormalig Twitter) is censuur nog steeds een ding, ook na Elon Musk’s overname. Zoals te zien is met zijn censuur op het woord ‘cisgender’. Een doodnormale term voor mensen die niet transgender van aard zijn, en een woord dat vaak wordt gebruikt bij discussie van LHBTI-gerelateerde onderwerpen, maar vaak wordt opgevat als een vuil woord door conservatieven (waar onder Elon Musk zelf. Daarom, op zijn free speech platform X, restrict hij de accounts van mensen die de term gebruiken [https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/x-allegedly-restricts-users-account-using-the-term-cisgender/], wat natuurlijk totaal niet past bij iemand die vindt dat je alles zou moeten kunnen zeggen. Natuurlijk is dat niet zo voor Elon Musk’s politieke ver-rechtse aanhangers, na het overnemen van Twitter nam het platform een veel lakser houding tegenover kwetsende woorden en haatzaaing. Dit is natuurlijk fijn voor Elon Musk’s aanhangers, die hierdoor (alles kan zeggen bla bla). Dit zorgde voor een sterke toename van haat zaaiende posts op Twitter, vooral racistische en transphobisch in aard [https://sciencemediacentre.es/en/hate-speech-has-increased-50-social-network-x-after-its-purchase-elon-musk].

Om alles te zouden kunnen zeggen op deze platformen, zowel voor Twitter en Facebook, is niet iets waar de gemiddelde redelijk persoon profijt aan zou kunnen hebben. Degene die er juist profeit aan hebben zijn de techbedrijven zelf, die profiteren van mogelijke geldbesparing en voor politieke redenenen, en natuurlijk mensen die de platforms willen gebruiken om haat te zaaien. Om het toe laten dat echt alles zou kunnen zeggen op het internet en sociale media platformen, zou het betekenen dat haat en verderf zich alleen dieper en dieper kan verwortelen in het gesteente van het internet dan het nu al is.

Rusland

Landen zoals Rusland zou ook heel erg veel profijt aan hebben als mensen alles online zouden kunnen zeggen. Natuurlijk niet voor hun eigen internet, maar die van andere landen. Zo is het nu al lang al zo dat Rusland heel erg hard bezig zijn met het verspreiden van misinformatie en propaganda waar aan hun profiteren. Zoals door mensen te manipuleren in het stemmen voor pro-Russische politici, of door misinformatie te verspreiden over de Oekrainse oorlog.

Tot slot

Vrijheid van meningsuiting is belangrijk, zonder dit recht zouden we instanties en overheden niet kunnen bekritiseren. Maar er moet grenslijnen zijn, voor de bescherming van mensen, en de democratie waar we in Nederland leven. Nare haatvolle meningen, zoals homophobische, transphobische of rasistische mengingen, zouden geen plek moeten hebben op het internet. Zonder deze grenslijnen te stellen zou het internet een veel minder en minder fijne plek worden.